Στο Σταυρί και στα γύρω χωριά, κατά τις διάφορες τελετές ή εορτές εφαρμόζονταν και μερικές ιδιόρρυθμες δοξασίες ή έθιμα, τα οποία δεν συναντώνται αλλού. Τέτοια ήταν:
Οι Κοτυωρίτες, σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής τους, ήταν μάλλον απλοί και στη δίαιτα μάλλον λιτοί. Εντούτοις, το παραθέρισμα αποτελούσε αναγκαιότητα ακόμα και για τους μη εύπορους.
Οικήματα – Οικίες. Τα διάφορα κτίρια (σπίτια, στάβλοι, αχυρώνες) ήταν λιθόκτιστα με πηλό και σπανίως με ασβέστη, έχοντας αντί για στέγη δώμα (βλέπε σχετική πραγματεία μας «Αι οικίαι Σταυρίου», Ποντιακά Φύλλα, τεύχος 23ο, σελ. 453-457).
Φιλοπρόοδος Σύνδεσμος «Ομόνοια». Η πρώτη σύσκεψη για την ίδρυση αγαθοεργού οργανισμού πραγματοποιήθηκε το 1893. Σε αυτήν έλαβαν μέρος ο Αρχιμανδρίτης παπά Κωνσταντίνος και ο Χατζή Παναγιώτης Ασσερής ως αντιπρόσωποι της ενορίας Μονοβάντων, ο παπά Μωϋσής Μισαηλίδης ως αντιπρόσωπος της Απανωχώρ, ο Ιωάννης Δ. Παπαδόπουλος ως αντιπρόσωπος της Μαχαλάς, καθώς και ο Αναστάσιος Φελεκίδης και ο παπά Γεώργιος Παπαδόπουλος ως αντιπρόσωποι της ενορίας Αφκατωχώρ.
Διοικητικές Αρχές. Το Σταυρί, μετά την κατάλυση της διοίκησης των ντερέ-μπέηδων, υπήχθη διοικητικά στην υποδιοίκηση Τορούλ (Δορύλης).
Εκπαίδευση – Σχολεία. Μετά την καταστροφή της Μονής, ως ο πρώτος έγγαμος δάσκαλος/μορφωμένος αναφέρεται ο ιερέας παπά Νικόλας, γιος του παπά Γεωργίου, το γένος Σαχίνη (Κεσ̌ίσογλου).