Ο Βασιλέας και η διαταγήν ατ' - Παραμύθι Σουρμένων Πόντου - Συλλογή του κ. Π. Γ. Κωνσταντινίδη
Παραμύθι Σουρμένων Πόντου - Συλλογή του κ. Π. Γ. Κωνσταντινίδη
Παραμύθι Σουρμένων Πόντου - Συλλογή του κ. Π. Γ. Κωνσταντινίδη
Αι γυναίκες προσηκώνοντο όταν περνούσαν άνδρες ή γρηές. Αι νεώτεραι προσέκλιναν στο χέρι του εισερχομένου στο σπίτι ανδρός (εφίλναν το χέρν ατ')· εκείνος δε απαντούσε: πολύχρονος, και αν ήτο γέρων: να έχεις την ευχή μ' προκομέντσα). Προσφέρουσαι ρακί, καφέ, νερόν ή άψιμον, προσέκλιναν με σεβασμόν στο χέρι του ξένου.
Μετά την υπό των Λατίνων άλωσιν της Κωνσταντινουπόλεως, κατά τον αυτόν εκείνον μήνα είχεν εγκατασταθή εν Τραπεζούντι ο νεαρός ΑΛΕΞΙΟΣ, ετών τότε 22, έγγονος του ΑΝΔΡΟΝΙΚΟΥ του Κομνηνού, τη βοηθεία στρατού εξ Ιβήρων, ον είχε παράσχει εις αυτόν η εκ πατρός θεία Θάμαρ.
Οικογενειακό πορτρέτο (Μαυρόπουλων) από τον Πόντο (όπως συναντάται σε ποντιακά ιστορικά αρχεία ως οικογενειακό τεκμήριο) αποτελεί ένα εξαιρετικά εύγλωττο οπτικό ιστορικό ντοκουμέντο για την μετάβαση της ποντιακής κοινωνίας από την παραδοσιακή οθωμανική-πατριαρχική δομή σε πιο σύγχρονους αστικούς και μεταβατικούς τρόπους ένδυσης και κοινωνικής παρουσίας, πιθανότατα στα τέλη του 19ου ή τις αρχές του 20ου αιώνα.
Σ' εκείνον που μελετά τη διάλεκτο του Πόντου (¹) κάνει εντύπωση το ότι τα τουρκικά ουσιαστικά που λήγουν σε -é, π.χ. kahvé, katifé, kesé, ενώ στην κοινή Νεοελληνική πήραν το αρσενικό γένος με προσθήκη στην ονομαστική του κατ' εξοχήν τελικού συμφώνου των αρσενικών -ς, π.χ. ο καφέ-ς, ο κατιφέ-ς, ο κεσε-ς, αντίθετα στην ποντιακή διάλεκτο όσα εκφράζουν άψυχα όντα ή αφηρημένες έννοιες ακολούθησαν το θηλυκό γένος, π.χ. η καϊβέ, η κατιφέ, η κεμπρέ, η κεσε, η μεϊχανέ, η παχτσέ, η περτέ κτλ., και μόνο όσα αναφέρονται σε ανθρώπους έγιναν αρσενικά, π.χ. ο κιοσέ-ς (=σπανός).
Παπόρα̤ πάγ'νε κ' ἔρχουνταν ’ς σὸ τζόλ' τὴν Τραπεζούνταν,
τ' ἐσὰ τ' ὀμμάτα̤ ὄνταν τεροῦν, τ' ἐμὰ δάκρα̤ γομούνταν.