Οικήματα – Οικίες. Τα διάφορα κτίρια (σπίτια, στάβλοι, αχυρώνες) ήταν λιθόκτιστα με πηλό και σπανίως με ασβέστη, έχοντας αντί για στέγη δώμα (βλέπε σχετική πραγματεία μας «Αι οικίαι Σταυρίου», Ποντιακά Φύλλα, τεύχος 23ο, σελ. 453-457).
Φιλοπρόοδος Σύνδεσμος «Ομόνοια». Η πρώτη σύσκεψη για την ίδρυση αγαθοεργού οργανισμού πραγματοποιήθηκε το 1893. Σε αυτήν έλαβαν μέρος ο Αρχιμανδρίτης παπά Κωνσταντίνος και ο Χατζή Παναγιώτης Ασσερής ως αντιπρόσωποι της ενορίας Μονοβάντων, ο παπά Μωϋσής Μισαηλίδης ως αντιπρόσωπος της Απανωχώρ, ο Ιωάννης Δ. Παπαδόπουλος ως αντιπρόσωπος της Μαχαλάς, καθώς και ο Αναστάσιος Φελεκίδης και ο παπά Γεώργιος Παπαδόπουλος ως αντιπρόσωποι της ενορίας Αφκατωχώρ.
Διοικητικές Αρχές. Το Σταυρί, μετά την κατάλυση της διοίκησης των ντερέ-μπέηδων, υπήχθη διοικητικά στην υποδιοίκηση Τορούλ (Δορύλης).
Εκπαίδευση – Σχολεία. Μετά την καταστροφή της Μονής, ως ο πρώτος έγγαμος δάσκαλος/μορφωμένος αναφέρεται ο ιερέας παπά Νικόλας, γιος του παπά Γεωργίου, το γένος Σαχίνη (Κεσ̌ίσογλου).
ΠΟΤΑΜΙΑ - ΡΥΑΚΙΑ / ΠΗΓΕΣ - ΒΡΥΣΕΣ. Ένα και μόνο ποτάμι υπάρχει στην περιοχή, ο ορμητικός Σταῦρις (μεταγενέστερη ονομασία, συγκρίνετε με το Κάνις), που έχει τις πηγές του από το Κουλάτ-ντάγ και το Αεσέρ.
ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ. Το Σταυρί είναι ορεινή περιοχή, που βρίσκεται σε υψόμετρο πάνω από 1500 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας.